سلسلةالذهب جامی

بخش ۱۹ – در ختم دفتر دوم سلسله الذهب

بود در دل چنان، که این دفتر

نبود از نصف اولین کمتر

لیک خامه از جنبش پیوست

چون بدین جا رسید سر بشکست

چرخ اگر باز بگذرد ز ستیز

سازدم گزلک عزیمت تیز،

دهم از سر، تراش آن خامه

برسانم به مقطع، این نامه

ورنه آن را که خاطر صافی‌ست

اینقدر هم که گفته شد کافی‌ست

هم برین حرف، این خجسته کلام

ختم شد، والسلام والاکرام!

0
...

0
سلسلةالذهب جامی نظر دهید...

بخش ۲۱

بود در مرو شاه جان زالی

همچون زال جهان کهنسالی

روزی آمد ز خنجر ستمی

بر وی از یک دو لشکری المی

از تظلم زبان چو خنجر کرد

روی در رهگذار سنجر کرد

دید کز راه می‌رسد سنجر

برده از سرکشی به کیوان سر

بانگ برداشت کای پریشان کار

کوش خود سوی سینه‌ریشان دار!

گوش سنجر چو آن نفیر شنید

بارگی سوی گنده‌پیر کشید

گفت کای پیرزن! چه افتادت

که ز گردون گذشت فریادت؟

گفت: «من رنجکش یکی زال‌ام

کمتر از صد به اندکی سال‌ام

خفته در خانه‌ام سه چار یتیم

دلشان بهر نیم نان به دو نیم

غیر نان جوین نخورده طعام

کرده شیرین دهان ز میوه به نام

با من امسال گفت و گو کردند

وز من انگور آرزو کردند

سوی ده جستم از وطن دوریی

تن نهادم به رنج مزدوری

دستم اینک چو پنجهٔ مزدور

ز آبله پر، چو خوشهٔ انگور

چون ز ده دستمزد خود ستدم

پر شد از آرزویشان سبدم

با دل خرم و لب خندان

رو نهادم به سوی فرزندان

یک دو بیدادگر ز لشکر تو

در ره عدل و ظلم یاور تو

بر من خسته غارت آوردند

سبدم ز آرزو تهی کردند

این چه شاهی و مملکتداری‌ست؟

در دل خلق، تخم غم کاری‌ست؟

دست از عدل و داد داشته‌ای

ظالمان بر جهان گماشته‌ای

گرچه امروز نیست حد کسی

که برآرد ز ظلم تو نفسی،

چون هویدا شود سرای نهفت

چه جواب خدای خواهی گفت؟

دی نبودت به تارک سر، تاج

وز تو فردا اجل کند تاراج

به یک امروزت این سرور، که چه؟

در سر این نخوت و غرور، که چه؟

قبهٔ چتر تو گشت بلند

سایهٔ ظلم بر جهان افگند

تو نهاده به تخت، پشت فراغ

میوهٔ عیش می‌خوری زین باغ

بیوگان در فغان ز میوه‌بری

تو گشاده دهان به میوه‌خوری

چشم بگشا! چون عاقبت‌بینان

بنگر حال زار مسکینان!»

شاه سنجر چون حال او دانست

صبر بر حال خویش نتوانست

دست بر رو نهاد و زار گریست!!!

گفت با خود که این چه کارگری‌ست؟

تف برین خسروی و شاهی ما!!

تف برین زشتی و تباهی ما!!

شرم ما باد از این جهانداری!!

شرم ما باد از این جهانخواری!!

ما قوی شاد و دیگران ناشاد!!

ما خوش آباد و ملک، ناآباد!!

0
...

0
سلسلةالذهب جامی نظر دهید...

بخش ۲۲ – رسیدن پیامبر (ص) به گروهی و سخن گفتن با ایشان

در رهی می‌گذشت پیغمبر

با گروهی ز دوستان، همبر

دید قومی گرفته تیشه به دست

گرد سنگی بزرگ، کرده نشست

گفت کاین دست و پا خراشیدن

چیست؟ و این سنگ را تراشیدن؟

قوم گفتند: «ما جوانانیم

زورمندان و پهلوانانیم

چون به زورآوری کنیم آهنگ

هست میزان زور ما این سنگ»

گفت: «گویم که پهلوانی چیست؟

مرد دعوی پهلوانی کیست؟

پهلوان آن بود که گاه نبرد

خشم را زیر پا تواند کرد!

خشم اگر کوه سهمگین باشد

پیش او پشت بر زمین باشد»

0
...

0
سلسلةالذهب جامی نظر دهید...

بخش ۲۳ – گفتار در فضیلت جود و کرم

پیش سوداییان تخت جلال

نیست جز تاج جود، راس‌المال

گر نه سرمایه تاج جود کنند

کی ز سودای خویش سود کنند؟

معنی جود جیست؟ بخشیدن!

عادت برق چیست؟ رخشیدن!

برق رخشان، کند جهان روشن

جود و احسان، جهان جان روشن!

پرتو برق هست تا یک دم

پرتو جود، تا بود عالم!

گرچه یک مرد در زمانه نماند،

وز جوانمرد جز فسانه نماند،

تا بود دور گنبد گردان،

ما و افسانهٔ جوانمردان!

رفت حاتم ازین نشیمن خاک

ماند نامش کتابهٔ افلاک

هر چه داری ببخش و، نام برآر

به نکویی و نام نیک گذار!

زآنکه زیر زمردین طارم

نام نیکو بود حیات دوم

هر چه دادی، نصیب آن باشد

وآنچه نی، حظ دیگران باشد

بهرهٔ خود به دیگران چه دهی؟

مال خود بهر دیگران چه نهی؟

0
...

0
سلسلةالذهب جامی نظر دهید...

بخش ۲۴ – حکایت حاتم و بند از پای اسیری گشادن و بر پای خود نهادن

حاتم آن بحر جود و کان عطا

روزی از قوم خویش ماند جدا

اوفتادش گذر به قافله‌ای

دید اسیریی به پای سلسله‌ای

پیشش آمد اسیر، بهر گشاد

خواست زو فدیه تا شود آزاد

حاتم آنجا نداشت هیچ به دست

بر وی از بر آن رسید شکست

حالی از لطف پای پیش نهاد

بند او را به پای خویش نهاد

ساخت ز آن بند سخت، آزادش

اذن رفتن بجای خود دادش

قوم حاتم ز پی رسیدندش

چون اسیران به بند دیدندش

فدیهٔ او ز مال او دادند

پای او هم ز بند بگشادند

0
...

0
سلسلةالذهب جامی نظر دهید...

بخش ۲۵ – معالجه کردن بوعلی سینا آن صاحب مالیخولیا را

بود در عهد بوعلی سینا

آن به کنه اصول طب بینا

ز آل بویه یکی ستوده خصال

شد ز ماخولیا پریشانحال

بانگ می‌زد که:«کم بود در ده

هیچ گاوی بسان من فربه

آشپز گر پزد هریسه ز من

گرددش گنج سیم، کیسه ز من

زود باشید حلق من ببرید!

به دکان هریسه‌پز سپرید!»

صبح تا شام حال او این بود

با حریفان مقال او این بود

نگذشتی ز روز و شب دانگی

که چو گاوان نبودی‌اش بانگی

که: «بزودی به کارد یا خنجر

بکشیدم که می‌شوم لاغر!»

تا به جایی رسید کو نه غذا

خوردیی از دست هیچ کس، نه دوا

اهل طب راه عجز بسپردند

استعانت به بوعلی بردند

گفت: «سویش قدم نهید از راه

مژده‌گویان! که بامداد پگاه

می‌رسد بهر کشتن‌ات به شتاب

دشنه در دست، خواجهٔ قصاب»

رفت ازین مژده زو گرانیها

کرد اظهار شادمانیها

بامدادان که بوعلی برخاست

شد سوی منزلش که: «گاو کجاست؟»

آمد و خفت در میان سرای

که، «منم گاو، هان و هان، پیش آی!»

بوعلی دست و پاش سخت ببست

کارد بر کارد تیز کرد و نشست

برد قصاب‌وار کف، سوی‌اش

دید هنجار پشت و پهلویش

گفت کاین گاو لاغر است هنوز

مصلحت نیست کشتن‌اش امروز

چند روزی‌ش بر علف بندید!

یک زمان‌اش گرسنه مپسندید!

تا چو فربه شود، برانم تیغ

نبود افسوس ذبح او و، دریغ

دست و پایش ز بند بگشادند

خوردنیهاش پیش بنهادند

هر چه دادندش از غذا و دوا

همه را خورد بی‌خلاف و ابا

تا چو گاوان از آن شود فربه

شد خود او از خیال گاوی، به!

0
...

0
سلسلةالذهب جامی نظر دهید...

بخش ۲۶ – خاتمهٔ کتاب

جامی! از شعر و شاعری بازآی!

با خموشی ز شعر دمساز آی!

شعر، شعر خیال بافتن است

بهر آن شعر، مو شکافتن است

به عبث، شغل مو شکافی چند؟

شعرگویی و شعربافی چند؟

هست همت چو مغز و کار چو پوست

کار هر کس به قدر همت اوست

نه، چه گفتم؟ چه جای این سخن است؟

رای دانا ورای این سخن است

کار، فرخنده گشته از فرهنگ

کارگر را در او چه تهمت و ننگ؟

همت مرد چون بلند بود

در همه کار ارجمند بود

کار کید ز کارخانهٔ خیر

در دو عالم بود نشانهٔ خیر

مدح دونان به نغز گفتاری

خرده‌دان را بود نگونساری

همه ملک جهان، حقیر بود

زآنکه آخر فناپذیر بود

با دهانی ز قیل و قال خموش

می‌کنم از زبان حال، خروش

آن خروشی که گوش جان شنود

بلکه اهل خرد به آن گرود

بر همین نکته ختم شد مقصود

لله‌الحمد والعلی والجود

0
...

0
سلسلةالذهب جامی نظر دهید...

بخش ۱ – از دفتر اول سلسلةالذهب تقدیس حضرت حق سبحانه تعالی

لله الحمد قبل کل کلام

به صفات الجلال و الاکرام

هر چه مفهوم عقل و ادراک است

ساحت قدس او از آن پاک است

به هوا و هوس در او نرسی

تا ز لا نگذری به هو نرسی

ای همه قدسیان قدوسی

گرد کوی تو در زمین بوسی!

پرتو روی توست از همه سو

همه را رو به توست از همه رو

قطع این ره به راه‌پیمایی

کی توان گر تو راه ننمایی ؟

بنما ره! که طالب راهیم

ره به سوی تو از تو می‌خواهیم

احدی، لیک مرجع اعداد

واحدی، لیک مجمع اضداد

اولی و تو را بدایت نی

آخری و تو را نهایت نی

ذات تو در سرادقات جلال

از ازل تا ابد به یک منوال

بر تو کس نیست آمر و ناهی

همه آن می‌کنی که می‌خواهی

ای جهانی به کام، از در تو!

کام خواهم نه دام از در تو

به جوار خودم رهی بنمای!

در حریم دلم دری بگشای!

غایب از من، مرا حضوری بخش!

به سروری رسان و نوری بخش!

هر چه غیر از تو، ز آن نفورم کن!

پای تا فرق غرق نورم کن!

چند باشم ز خودپرستی خویش

بند، در تنگنای هستی خویش؟

وارهانم ز ننگ این تنگی!

برسانم به رنگ بی‌رنگی!

می‌پرد مرغ همتم گستاخ

در ریاض امید، شاخ به شاخ

که ز بام تو دانه‌ای چینم

یا ز نامت نشانه‌ای بینم

ای که پیش تو راز پنهانم

آشکارست! تا به کی خوانم

بر تو این نامهٔ پریشانی؟

چون تو حرفا به حرف می‌دانی

چون کند دست قهرمان اجل

طی این نامهٔ خطا و خلل،

ز آب عفوش ورق بشوی نخست!

پس به کلک کرم که در کف توست،

بهر آزادی‌ام برات نویس!

وز خطاها خط نجات نویس!

0
...

0
سلسلةالذهب جامی نظر دهید...

بخش ۱۷ – رسیدن معتمر بعد از چندگاه بر سر قبر ایشان

بعد شش سال، معتمر، یا هفت

به سر روضهٔ نبی می‌رفت

راه عمدا بر آن دیار افگند

بر سر قبرشان گذار افگند

دید بر خاک آن دو انده‌مند

سر کشیده یکی درخت بلند

چون به عبرت نگاه کرد در آن

دید خط‌های سرخ و زرد بر آن

بود زردی ز رویشان اثری

سرخی از چشم خونفشان خبری

با کسی گفت ز آن زمین بشگفت:

«چه درخت‌ست این» به حیرت ؟ گفت

که: «درختی‌ست این سرشتهٔ عشق

رسته از تربت دو کشتهٔ عشق

بلکه بر خاک آن دو تن علمی‌ست

بر وی از شرح حالشان رقمی‌ست

ز اهل دل هر که آن رقم خواند،

حال آن کشتگان غم داند»

جانشان غرق فیض رحمت باد!

کس چو ایشان ازین جهان مرواد!

0
...

0
سلسلةالذهب جامی نظر دهید...